جنگ ایران و شوک تازه به اقتصاد جهانی | فقیر و غنی در حاشیه خلیج فارس زیر فشار بحران

به گزارش فایننشال‌تایمز، تشدید جنگ با ایران و بسته شدن تنگه هرمز تنها یک تحول امنیتی در خاورمیانه نیست، بلکه به سرعت به یک شوک گسترده در اقتصاد جهانی تبدیل شده است. در شرایطی که بسیاری از اقتصادهای نوظهور پس از پیامدهای همه‌گیری کرونا، جنگ اوکراین و تنش‌های تجاری نشانه‌هایی از بهبود نشان می‌دادند، این بحران تازه چشم‌انداز رشد اقتصادی را با ابهام جدی روبه‌رو کرده است. گزارش‌ها نشان می‌دهد بیشترین فشار این وضعیت بر کشورهای در حال توسعه و همچنین اقتصادهای ثروتمند حاشیه خلیج فارس وارد شده است.

شما می‌توانید آخرین تحلیل‌های بازارهای مالی و آخرین خبرهای بازارهای مالی در سایت رویال کلاب یا با قرار دادن شماره همراه خود در بخش پایین از طریق کانال اطلاع رسانی رویال کلاب دریافت کنید.

ثبت اطلاعات تماس

فشار سه‌گانه بر کشورهای در حال توسعه

بحران انرژی

کشورهایی که واردکننده خالص نفت و گاز هستند، بیش از دیگران از افزایش قیمت و محدودیت عرضه انرژی آسیب دیده‌اند. بسیاری از این کشورها زیرساخت کافی برای توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر ندارند و به همین دلیل وابستگی آنها به سوخت‌های فسیلی همچنان بالاست. کمبود سوخت در برخی مناطق آفریقا و جزایر کوچک اقیانوس آرام باعث افزایش هزینه حمل‌ونقل، تولید و معیشت مردم شده است.

اختلال در تأمین غذا

اختلال در مسیرهای تجاری، به‌ویژه در تنگه هرمز که بخش مهمی از تجارت دریایی مواد غذایی و کود شیمیایی از آن عبور می‌کند، فشار بیشتری بر بازار غذا وارد کرده است. بسیاری از کشورهای در حال توسعه پیش از این نیز به دلیل تغییرات اقلیمی و شوک‌های آب‌وهوایی با کاهش تولیدات کشاورزی روبه‌رو بودند.

بر اساس برآورد سازمان ملل، در صورت ادامه درگیری‌ها تا ماه ژوئن، حدود ۴۵ میلیون نفر دیگر ممکن است با گرسنگی حاد مواجه شوند و حتی در صورت پایان سریع جنگ، بیش از ۳۰ میلیون نفر به زیر خط فقر بازخواهند گشت.

کاهش حواله‌های ارزی

عامل سوم کاهش جریان حواله‌های ارزی است. کارگران مهاجر در کشورهای حوزه خلیج فارس سالانه بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار به کشورهای خود ارسال می‌کنند. اما با کاهش فعالیت‌های اقتصادی در منطقه و بازگشت بخشی از این کارگران، این منبع مهم درآمد در حال کاهش است. کشورهایی مانند هند، پاکستان، بنگلادش، مصر و فیلیپین بیشترین وابستگی را به این درآمدها دارند و کاهش آن می‌تواند پیامدهای اقتصادی و اجتماعی قابل توجهی به همراه داشته باشد.

تغییر مسیر سرمایه‌گذاری در کشورهای خلیج فارس

• معاملات بزرگ در وضعیت نامشخص: همزمان با افزایش تنش‌ها، جریان سرمایه‌گذاری کشورهای حاشیه خلیج فارس در بازارهای جهانی نیز تحت تأثیر قرار گرفته است. برآوردها نشان می‌دهد حدود ۱۰۶ میلیارد دلار از معاملات برنامه‌ریزی‌شده در اروپا و آمریکای شمالی که وابسته به سرمایه این کشورها بوده‌اند، هنوز نهایی نشده و با ریسک مواجه شده‌اند.
• بازنگری در راهبرد صندوق‌های ثروت ملی: صندوق‌های ثروت ملی کشورهای خلیج فارس از بزرگ‌ترین بازیگران مالی جهان محسوب می‌شوند و مجموع دارایی‌های آنها به حدود ۵ تریلیون دلار می‌رسد. در سال‌های اخیر این صندوق‌ها نقش مهمی در تأمین مالی پروژه‌های بزرگ جهانی داشته‌اند، اما اکنون نشانه‌هایی از تغییر اولویت‌ها دیده می‌شود.

برای مثال صندوق سرمایه‌گذاری عمومی عربستان اعلام کرده تمرکز بیشتری بر پروژه‌های داخلی و حوزه‌هایی مانند زیرساخت، امنیت انرژی و صنایع راهبردی خواهد داشت.

اثرات احتمالی بر بازارهای مالی

کاهش حتی محدود سرمایه‌گذاری این صندوق‌ها می‌تواند نقدینگی در بازارهای مالی جهانی را کاهش داده و روند برخی معاملات بین‌المللی را کند کند. با این حال، برخی تحلیلگران معتقدند سرمایه‌ها به طور کامل از بازار خارج نشده‌اند و بیشتر در حال تغییر مسیر و بازتخصیص هستند.

تنگنای مالی در اقتصادهای فقیر

بسیاری از کشورهای در حال توسعه توان مالی کافی برای حمایت از خانوارها در برابر افزایش قیمت غذا و انرژی ندارند. در حال حاضر بیش از یک‌سوم کشورهای جنوب صحرای آفریقا در معرض خطر بحران بدهی قرار دارند یا با آن مواجه شده‌اند. کاهش کمک‌های خارجی از سوی کشورهای توسعه‌یافته نیز فشار مالی بر این اقتصادها را تشدید کرده است.

نقش نهادهای بین‌المللی در مهار بحران

در چنین شرایطی، نقش نهادهایی مانند صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی پررنگ‌تر شده است. این نهادها می‌توانند با ارائه حمایت‌های مالی اضطراری و جلوگیری از محدودیت‌های تجاری در حوزه غذا و کود شیمیایی، از تشدید بحران جلوگیری کنند.

همچنین ایجاد کریدورهای امن برای انتقال کالاهای اساسی از مسیرهایی مانند تنگه هرمز می‌تواند بخشی از اختلالات در زنجیره تأمین جهانی را کاهش دهد.

جمع‌بندی

ادامه جنگ می‌تواند پیامدهای اقتصادی و انسانی گسترده‌تری به همراه داشته باشد. هرچه این درگیری طولانی‌تر شود، فشار بر کشورهای فقیر و همچنین بر جریان سرمایه‌گذاری جهانی افزایش خواهد یافت. در چنین شرایطی، دستیابی به آتش‌بس و بازگشایی مسیرهای حیاتی تجارت جهانی می‌تواند مهم‌ترین گام برای جلوگیری از تشدید بی‌ثباتی اقتصادی در جهان باشد.