ویتالیک بوترین، مرد شماره یک اتریوم، به‌تازگی از یک برنامه چندساله رونمایی کرده که قرار است شیوه کار این شبکه را کاملاً دگرگون کند؛ طرحی به نام «اتریوم سبک» (Lean Ethereum) که اجرای آن ۳ تا ۴ سال طول می‌کشد و به گفته خودش، بزرگ‌ترین چرخش این شبکه بعد از به‌روزرسانی معروف «مرج» (The Merge) خواهد بود.
این تصمیمات مهم پس از نشست فشرده محققان اتریوم در برلین گرفته شد؛ جایی که آن‌ها روی نقشه راهی توافق کردند که شامل ۷ ارتقای بزرگ تا سال ۲۰۲۹ است. بوترین تایید کرده که هاردفورک «هگوتا» (Hegota) که اواخر سال ۲۰۲۶ اجرایی می‌شود، آخرین آپدیت با معماری قدیمی است و بعد از آن، اتریوم رسماً وارد فاز نوسازی کل سیستم می‌شود.
چالش اصلی اتریوم در نگهداری داده‌ها چیست؟
بزرگ‌ترین دلیلی که ویتالیک را به سمت این بازسازی کشانده، روش پرهزینه و قدیمی ذخیره‌سازی اطلاعات در اتریوم است. در حال حاضر، شبکه تمام داده‌ها (از موجودی کیف پول‌ها گرفته تا قراردادهای پیچیده) را در یک قالب واحد و بسیار گران‌قیمت نگهداری می‌کند.
ایده جدید این است که یک سیستم دوطبقه ساخته شود؛ یک طبقه گران‌قیمت برای کارهای پیچیده (مثل صرافی یونی‌سواپ) و یک طبقه بسیار ارزان‌تر برای کارهای ساده‌تر. بوترین تصویری از اتریوم در سال ۲۰۳۰ را ترسیم کرده که در آن، این لایه ذخیره‌سازی جدید و ارزان، ۵۰ برابر بیشتر از سیستم قدیمی داده در خود جای خواهد داد. این یعنی انتقال توکن‌ها و NFTها جابه‌جا به این لایه ارزان منتقل می‌شوند و در نتیجه، هزینه کارمزد آن‌ها بیش از ۱۰ برابر کاهش می‌یابد، بدون اینکه برنامه‌های قدیمی آسیب ببینند.
چرا خطر کامپیوترهای کوانتومی ناگهان جدی شد؟
نکته جالب دیگر در این نقشه راه، جابجایی شدید اولویت‌هاست. بوترین می‌گوید امنیت در برابر رایانه‌های کوانتومی ناگهان به صدر جدول اولویت‌ها آمده است؛ چرا که این کامپیوترها در آینده می‌توانند رمزنگاری‌های فعلی بلاکچین را مثل موم بشکنند. از این رو، تیم توسعه از ماه‌ها قبل کار روی امن‌سازی «بلاب‌ها» (فضای ذخیره موقت داده در لایه ۲) را شروع کرده است. همچنین «حریم خصوصی» دیگر یک ویژگی جانبی نیست، بلکه به عنوان یک هدف درجه اول در لایه اصلی اتریوم قرار گرفته تا انتقال‌های مخفی ETH بدون نیاز به برنامه‌های جانبی ممکن شود.
خداحافظی تدریجی با موتور قدیمی اتریوم
بخش دیگری از این نقشه راه، جایگزینی کامل موتور محرک اتریوم (EVM) با فرمت‌های محاسباتی جدیدتری مثل RISC-V و leanISA است. البته بوترین اعتراف کرده که تا حذف کامل موتور قدیمی راه درازی در پیش است. ایده او این است که موتور جدید کارش را شروع کند و موتور قدیمی صرفاً به عنوان یک مترجم برای برنامه‌های سابق باقی بماند تا کارمزدها باز هم کمتر شود. با این حال، این ایده مخالفانی هم دارد؛ برای مثال محققان شرکت Offchain Labs (توسعه‌دهنده آربیتروم) سال گذشته اصرار داشتند که فرمت WebAssembly گزینه بهتری است، اما در لیست جدید ویتالیک نامی از آن دیده نمی‌شود.
جمع‌بندی
این تحولات بزرگ دقیقاً در روزهایی کلید خورده که بنیاد اتریوم دوران سختی را می‌گذراند و به‌تازگی با تعدیل ۲۰ درصدی نیروها، ۵۴ نفر از پرسنل خود را اخراج کرده است. از طرفی آپدیت «گلمستردام» که قرار بود در نیمه اول سال ۲۰۲۶ ظرفیت شبکه را بالا ببرد، هنوز فعال نشده است. با وجود این فشارها و کاهش ۱ درصدی قیمت اتریوم که آن را به محدوده ۱,۷۸۰ دلار رسانده است، ویتالیک با شعار CROPS اصرار دارد که آینده اتریوم در گرو حفظ تمرکززدایی، امنیت و حریم خصوصی است.
دیدگاه‌ها
1405/04/15
دم شما گرم بابت مقاله. یه سوالی برام پیش اومد؛ ویتالیک گفته هاردفورک «هگوتا» اواخر ۲۰۲۶ آخرین آپدیت با معماری قدیمیه، از اون طرف هم که آپدیت «گلمستردام» هنوز فعال نشده و عقب افتاده! به نظرتون با این تعدیل نیروی ۲۰ درصدی بنیاد اتریوم، واقعاً تیمشون می‌کشه که هم‌زمان هم سیستم فعلی رو پایدار نگه داره و هم تا ۲۰۲۹ کلاً معماری رو عوض کنه؟ این وسط هاردفورک‌ها تو این ترافیک کاری به مشکل نمی‌خورن؟
1405/04/15
این ایده سیستم دوطبقه واسه ذخیره اطلاعات خیلی جذابه و اگه کارمزد NFTها رو ۱۰ برابر کم کنه که عالیه. ولی یه چیزی؛ وقتی لایه ارزان‌تر ۵۰ برابر بیشتر داده ذخیره میکنه، بار پردازشی شبکه چی میشه؟ آیا این تفکیک لایه‌ها باعث نمیشه که امنیت لایه دوم یا همون طبقه ارزون‌تر، کمتر از لایه اصلی بشه؟ یا اینکه ویتالیک اینم با همون فرمت‌های جدید RISC-V قراره حل کنه؟
1405/04/15
جالب شد! ویتالیک تا دیروز می‌گفت حریم خصوصی باید روی لایه ۲ باشه، حالا چی شده که ناگهان اومده صدر اولویت‌های لایه اصلی اتریوم؟ بعد یه سوال دیگه، این مقاوم‌سازی در برابر رایانه‌های کوانتومی که دارن روش کار میکنن، چقدر روی سرعت تراکنش‌ها اثر منفی میذاره؟ چون معمولاً رمزنگاری‌های مقاوم به کوانتوم سنگین‌ترن و ممکنه شبکه رو کند کنن.