تورم برای همه یکسان نیست، فشار گرانی بر سفره کم‌درآمدها

به نقل از دنیای اقتصاد، اقتصادآنلاین، تابناک و فکت‌نامه، تازه‌ترین آمارهای تورم تیرماه ۱۴۰۵ نشان می‌دهد که افزایش قیمت‌ها، فشار یکسانی بر خانوارهای ایرانی وارد نکرده است. دهک‌های کم‌درآمد به دلیل سهم بالاتر خوراکی‌ها، مسکن و کالاهای ضروری در هزینه‌های روزانه خود، تورم بیشتری را نسبت به خانوارهای پردرآمد تجربه کرده‌اند. بر اساس داده‌های مرکز آمار ایران، تورم نقطه‌به‌نقطه تیرماه به ۸۷.۹ درصد رسیده است. این عدد به آن معناست که خانوارها برای خرید مجموعه‌ای یکسان از کالاها و خدمات، به‌طور متوسط نزدیک به ۸۸ درصد بیشتر از تیرماه سال گذشته هزینه کرده‌اند.

دسترسی لحظه‌ای به چارت و داده‌های بازار

دسترسی به قیمت لحظه‌ای ارزهای دیجیتال، فارکس و طلای جهانی همراه با نمودارهای تحلیلی

مشاهده چارت قیمت‌ها

تورم دهک‌های پایین به مرز ۱۰۰ درصد رسید

بررسی جزئیات تورم دهک‌های درآمدی نشان می‌دهد که فشار افزایش قیمت‌ها در دهک‌های پایین به‌مراتب شدیدتر بوده است. تورم نقطه‌به‌نقطه دهک اول در تیرماه حدود ۹۹.۶ درصد و تورم دهک دوم ۱۰۰.۶ درصد ثبت شده است. در مقابل، دهک دهم با تورم ۸۴.۷ درصدی، کمترین نرخ را در میان دهک‌های درآمدی تجربه کرده است.

این آمار نشان می‌دهد فاصله تورمی میان خانوارهای کم‌درآمد و پردرآمد به حدود ۱۵ تا ۱۶ واحد درصد رسیده است. این شکاف، توزیع نابرابر فشار تورم در جامعه را نشان می‌دهد. تورم ماهانه نیز برای دهک دوم ۴.۲ درصد و برای دهک‌های اول، سوم و چهارم ۴.۱ درصد اعلام شده است. در حالی که سبد مصرفی دهک دهم در تیرماه ۳.۲ درصد افزایش قیمت داشته است.

چرا کم‌درآمدها تورم بیشتری احساس می‌کنند؟

خانوارهای کم‌درآمد بخش بزرگی از درآمد خود را صرف نیازهای ضروری مانند مواد غذایی، اجاره مسکن، پوشاک، حمل‌ونقل و خدمات درمانی می‌کنند. بنابراین، افزایش قیمت این گروه‌ها به طور مستقیم قدرت خرید و توان تأمین نیازهای روزمره آنان را کاهش می‌دهد.

نبود امکان پس‌انداز و جایگزینی کالاها

دهک‌های پایین معمولاً ذخیره مالی و پس‌انداز قابل‌توجهی ندارند و نمی‌توانند اثر افزایش قیمت‌ها را با استفاده از دارایی‌های خود جبران کنند. از طرف دیگر، بسیاری از کالاهای ارزان‌تر و جایگزین نیز با رشد شدید قیمت مواجه شده‌اند. برای مثال، حبوبات و غلات که در سال‌های اخیر به‌عنوان جایگزین ارزان‌تر گوشت مورد استفاده قرار می‌گرفتند، اکنون خود با افزایش قابل‌توجه قیمت روبه‌رو شده‌اند.

در مقابل، خانوارهای پردرآمد به دلیل برخورداری از منابع مالی بیشتر، سبد مصرفی متنوع‌تر و داشتن دارایی‌هایی مانند ملک، طلا، ارز یا سهام، توان بیشتری برای سازگار شدن با شرایط تورمی دارند. این خانوارها حتی ممکن است از رشد قیمت برخی دارایی‌ها منتفع شوند.

سبزی، حبوبات و نان در صدر گرانی‌های تیرماه

در تیرماه ۱۴۰۵، خانوارهای کشور به‌طور متوسط با افزایش ماهانه ۳.۱ درصدی قیمت کالاها و خدمات مواجه شدند. در میان گروه‌های اصلی، «سبزی‌ها و حبوبات» با تورم ماهانه ۸.۳ درصد، بیشترین رشد قیمت را ثبت کردند. این میزان حدود ۲.۷ برابر تورم ماهانه کل کشور بوده است. گروه «نان و غلات» نیز با تورم ماهانه ۵.۹ درصد، فشار قابل‌توجهی بر سبد غذایی خانوارها وارد کرده است. افزایش قیمت این اقلام از آن جهت اهمیت دارد که نان، غلات و حبوبات سهم بیشتری در مصرف روزانه دهک‌های پایین دارند. در مقابل، گروه انواع گوشت قرمز و سفید با کاهش ماهانه ۴.۷ درصدی قیمت روبه‌رو شد و تنها گروه اصلی دارای تورم منفی بود.

تورم مواد غذایی همچنان سه‌رقمی است

با وجود کاهش جزئی سرعت رشد قیمت‌ها، تورم نقطه‌به‌نقطه مواد غذایی در تیرماه همچنان بالاتر از ۱۲۸ درصد باقی مانده است. به این ترتیب، تورم غذایی برای ششمین ماه متوالی در محدوده سه‌رقمی قرار دارد. در میان گروه‌های خوراکی، «روغن‌ها و چربی‌ها» با تورم نقطه‌به‌نقطه ۲۶۱.۵ درصد، بالاترین میزان افزایش قیمت را ثبت کرده‌اند.

بررسی قیمت ۵۳ قلم خوراکی منتخب نیز نشان می‌دهد که قیمت ۳۱ قلم نسبت به تیرماه سال گذشته بیش از ۱۰۰ درصد افزایش یافته است. روغن نباتی جامد در این مدت بیشترین رشد قیمت را داشته و بهای آن حدود پنج برابر شده است. در مقیاس ماهانه نیز هویج فرنگی با افزایش ۴۰.۲ درصدی قیمت در صدر قرار گرفته است. پس از آن، پرتقال و سیب‌زمینی به‌ترتیب با رشد ۲۵.۱ و ۲۰.۵ درصدی قرار دارند.

بیش از نیمی از درآمد خانوار صرف سبد غذایی می‌شود

برآوردهای انجام‌شده نشان می‌دهد هزینه تهیه سبد ۱۱ قلم کالای پایه کالابرگ در تیرماه برای هر نفر به حدود ۵ میلیون و ۳۸۲ هزار تومان رسیده است. بر این اساس، یک خانواده سه‌نفره برای تهیه این سبد باید بیش از ۱۶ میلیون تومان هزینه کند. این رقم معادل حدود ۶۵ تا ۶۷ درصد مجموع درآمد و حمایت‌های دریافتی یک خانوار کارگری حداقل‌بگیر است. این محاسبه تنها مربوط به تعدادی از اقلام غذایی پایه است و هزینه‌هایی مانند مسکن، حمل‌ونقل، پوشاک، بهداشت، آموزش و سایر نیازهای زندگی را شامل نمی‌شود.

انتقال فشار تورم از کالا به خدمات

یکی دیگر از ویژگی‌های تورم تیرماه، افزایش نقش خدمات در رشد هزینه‌های خانوار بوده است. بر اساس گزارش بانک مرکزی، تورم ماهانه بخش خدمات حدود ۵.۱ درصد اعلام شده که تقریباً دو برابر تورم بخش کالا بوده است. همچنین رشد هزینه‌های مربوط به مسکن، آب، برق و گاز سهم مهمی در افزایش شاخص تورم داشته است. این تغییر نشان می‌دهد که فشار تورم دیگر تنها به مواد غذایی محدود نیست و به‌تدریج هزینه‌های مسکن و خدمات ضروری نیز سهم بیشتری در کاهش قدرت خرید خانوارها پیدا کرده‌اند.

تورم سالانه به ۶۶ درصد رسید

تورم سالانه کشور در تیرماه به ۶۶ درصد افزایش یافته که نسبت به خردادماه چهار واحد درصد بیشتر شده است. تورم سالانه کالاها ۸۸.۷ درصد و تورم خدمات ۳۹.۴ درصد اعلام شده است. این ارقام نشان می‌دهد که متوسط قیمت کالاها در یک سال گذشته با سرعتی بیش از دو برابر خدمات افزایش یافته است. در میان دهک‌های درآمدی، دهک دوم با تورم سالانه ۷۳.۵ درصد، بالاترین نرخ را داشته است. تورم سالانه دهک دهم نیز ۶۳.۹ درصد ثبت شده است.

کاهش نرخ تورم به معنای ارزان شدن نیست

کاهش تورم ماهانه یا نقطه‌به‌نقطه به معنای کاهش قیمت کالاها نیست. این کاهش تنها نشان می‌دهد قیمت‌ها نسبت به دوره قبل با سرعت کمتری افزایش یافته‌اند. بنابراین، حتی با کاهش محدود برخی شاخص‌های تورمی، سطح عمومی قیمت‌ها همچنان در حال افزایش است و آثار انباشته گرانی بر معیشت خانوارها ادامه دارد.

شکاف تورمی در حال عمیق‌تر شدن است

نتایج گزارش‌های رسمی نشان می‌دهد که تورم در ایران تنها یک مسئله عمومی اقتصادی نیست، بلکه به عاملی برای افزایش نابرابری تبدیل شده است. خانوارهای کم‌درآمد به دلیل وابستگی بیشتر به کالاهای اساسی، نداشتن دارایی‌های سرمایه‌ای و محدودیت در تغییر الگوی مصرف، بیشترین آسیب را از افزایش قیمت‌ها متحمل می‌شوند.

ادامه تورم شدید مواد غذایی، افزایش هزینه مسکن و رشد قیمت خدمات ضروری می‌تواند امنیت غذایی، سلامت و کیفیت زندگی دهک‌های پایین را بیش از گذشته تحت تأثیر قرار دهد. به‌ویژه در شرایطی که میزان حمایت‌های معیشتی و اعتبار کالابرگ متناسب با افزایش قیمت‌ها رشد نکرده است.

جمع بندی

بررسی تورم تیرماه ۱۴۰۵ نشان می‌دهد که افزایش قیمت‌ها بیش از همه به اقشار کم‌درآمد آسیب زده و شکاف معیشتی میان دهک‌های مختلف را عمیق‌تر کرده است. وابستگی بیشتر این خانوارها به کالاهای ضروری مانند مواد غذایی، مسکن و خدمات پایه باعث شده اثر تورم را شدیدتر احساس کنند. برای کاهش این فشار، دولت باید علاوه بر کنترل عوامل ایجادکننده تورم، حمایت‌های هدفمند مانند تقویت کالابرگ، افزایش متناسب دستمزدها و حمایت از تولید کالاهای اساسی را در اولویت قرار دهد.

همچنین سیاست‌های اقتصادی باید به‌ نحوی اجرا شوند که قدرت خرید خانوارهای ضعیف حفظ شده و منابع حمایتی به‌صورت دقیق به دست گروه‌های نیازمند برسد. مهار رشد هزینه‌های مسکن و خدمات ضروری نیز می‌تواند نقش مهمی در کاهش فشار اقتصادی بر مردم داشته باشد. در نهایت، کاهش پایدار تورم نیازمند اصلاحات اقتصادی، افزایش ثبات بازارها و ایجاد شرایطی برای رشد تولید و اشتغال است.

دسترسی لحظه‌ای به چارت و داده‌های بازار

دسترسی به قیمت لحظه‌ای ارزهای دیجیتال، فارکس و طلای جهانی همراه با نمودارهای تحلیلی

مشاهده چارت قیمت‌ها