کالابرگ؛ جبران گرانی یا توجیه گرانی! | حذف کالابرگ دهک 7 تا 10 کلید خورد؟

در جریان بررسی لایحه بودجه، محسن زنگنه، سخنگوی کمیسیون تلفیق مجلس اعلام کرده است که دولت در سال آینده بیش از ۱۴۴۶ همت یارانه نقدی و کالابرگ پرداخت می‌کند که به گفته او معادل ۲۳ تا ۳۱ درصد منابع کل کشور است.

او تأکید کرده بر اساس قانون برنامه هفتم، کالابرگ باید به هفت دهک پایین پرداخت شود و اگر سه دهک بالا حذف شوند، به‌اندازه کل منابع نفت در بودجه (حدود ۲۴۸ همت) صرفه‌جویی خواهد شد.

به بیان ساده، استدلال ایشان این است که حجم یارانه‌ها بسیار بالاست و حذف سه دهک بالا می‌تواند فشار بودجه‌ای را به میزان قابل‌توجهی کاهش دهد.

اما سؤال اصلی اینجاست:

• آیا مسئله واقعاً دهک بالاست؟
• یا مسئله، ساختار معیوبی است که اقتصاد را به این نقطه رسانده؟

نقد اقتصادی؛ مسئله مردم‌اند یا ساختار بودجه؟

وقتی گفته می‌شود حذف چهار دهک برابر با کل منابع نفت صرفه‌جویی دارد، باید پرسید:

چرا اقتصاد کشور به نقطه‌ای رسیده که حذف کالابرگ چند دهک، معادل درآمد نفت شده است؟

اگر ۳۱ درصد منابع صرف یارانه می‌شود،

1. سهم هزینه‌های ناکارآمد دولتی چقدر است؟
2. سهم شرکت‌های زیان‌ده چه میزان است؟
3. بودجه نهادهایی که خروجی اقتصادی ندارند چقدر است؟
4. فرار مالیاتی و معافیت‌های خاص چه رقمی از منابع را می‌بلعد؟
5. چرا همیشه اولین گزینه اصلاح، سفره مردم است؟

کالابرگ؛ جبران گرانی یا توجیه گرانی؟

ارز ترجیحی حذف شد با این وعده که:

1. رانت کم می‌شود.
2. فساد کاهش می‌یابد.
3. یارانه مستقیم به مردم می‌رسد.

اما نتیجه چه شد؟

1. قیمت‌ها آزاد شد،
2. تورم جهش کرد،
3. قدرت خرید کاهش یافت،
4. و حالا صحبت از حذف دهک‌هاست.

یعنی ابتدا شوک قیمتی ایجاد شد، سپس مردم وابسته به کالابرگ شدند، و حالا به بهانه کسری بودجه، بحث حذف مطرح می‌شود. این روند بیش از آنکه اصلاح ساختاری باشد، انتقال هزینه سیاست‌های تورم‌زا به مردم است.

آیا حذف دهک های بالا واقعا باعث صرفه جویی می‌شود؟

یک سؤال اساسی اگر حذف دهک‌های بالا چنین صرفه‌جویی بزرگی ایجاد می‌کند، چرا قبل از ایجاد موج گرانی، هدفمندی دقیق انجام نشد؟

چرا ابتدا تورم آزاد شد و بعد سراغ کاهش حمایت رفتند؟

اقتصاد با شوک‌های پی‌درپی اداره نمی‌شود. اقتصاد به ثبات، پیش‌بینی‌پذیری و اعتماد نیاز دارد.

رفاه با پول نقد تورمی ساخته نمی‌شود

یک میلیون تومان در شرایط تورم بالا، رفاه پایدار ایجاد نمی‌کند. رفاه زمانی شکل می‌گیرد که:

• تورم مهار شود
• رشد اقتصادی ایجاد شود
• قدرت خرید تثبیت شود
• بودجه بدون کسری بسته شود

توزیع پول در اقتصادی که همچنان تورم‌زا اداره می‌شود، تنها اثر کوتاه‌مدت دارد.

جمع بندی

بحث حذف چهار دهک (دهک‌های بالا)، صورت مسئله نیست؛ مسئله اصلی، ساختار بودجه و سیاست‌های تورم‌زا است.

اگر قرار به صرفه‌جویی است، اصلاح باید از هزینه‌های زائد و ناکارآمد آغاز شود، نه از سفره مردمی که همین حالا هم زیر فشار تورم هستند.