کاهش دلار و طلا موقتی است یا پایدار؟ آنچه بازار پنهان می‌کند

بازار ارز و طلا در روزهای اخیر به‌وضوح تحت‌تأثیر اخبار مربوط به احتمال شکل‌گیری تفاهم اولیه میان ایران و آمریکا قرار گرفته است. کاهش دلار به محدوده ۱۶۸ تا ۱۷۱ هزار تومان و عقب‌نشینی طلای ۱۸ عیار به حوالی ۱۷ میلیون و ۱۰۰ تا ۱۷ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان نشان می‌دهد که بازار، سناریوی کاهش تنش را تا حدی پیش‌خور کرده است.

با این حال باید توجه داشت که افت اخیر، لزوماً به معنای تغییر بنیادین در اقتصاد نیست. بخش قابل‌توجهی از این کاهش، ناشی از تخلیه ریسک سیاسی و کاهش هیجان جنگی در بازار است.

تفاهم با توافق جامع فرق دارد

آنچه فعلاً درباره آن صحبت می‌شود، بیشتر به یک تفاهم اولیه شباهت دارد تا یک توافق جامع اقتصادی. توافق جامع زمانی برای بازار ارز معنا دارد که تکلیف تحریم‌ها، فروش نفت، دسترسی ایران به منابع ارزی، روابط بانکی و مسیر ورود ارز به کشور روشن شود.

اگر تفاهم صرفاً محدود به کاهش تنش، باز شدن مسیرهای تجاری، بازگشایی تنگه هرمز و کنترل موقت بحران باشد، اثر آن بر دلار و طلا بیشتر کوتاه‌مدت خواهد بود.

ابهام‌های جدی در مفاد اقتصادی

یکی از ابهام‌های اصلی این تفاهم، نامشخص بودن آورده اقتصادی آن برای ایران است. اگر تعهدات اجرایی ایران شفاف باشد اما رفع تحریم‌ها، آزادسازی پول‌های بلوکه‌شده و جبران خسارت‌های جنگ در هاله‌ای از ابهام باقی بماند، بازار بعد از یک واکنش هیجانی دوباره به واقعیت‌های اقتصادی برمی‌گردد.

برای بازار ارز، مهم‌ترین مسئله این نیست که تفاهم امضا شود یا نه؛ مسئله این است که آیا این تفاهم می‌تواند عرضه واقعی ارز را افزایش دهد یا خیر.

اگر منابع ارزی آزاد نشود، انتقال پول تسهیل نشود و فروش نفت به شکل پایدار افزایش پیدا نکند، دلار در میان‌مدت همچنان از متغیرهای تورمی اثر خواهد گرفت.

چرا دلار هنوز متغیر اصلی بازارهاست؟

دلار در اقتصاد ایران فقط یک دارایی برای سرمایه‌گذاری نیست؛ بلکه لنگر انتظارات تورمی است. وقتی دلار کاهش پیدا می‌کند، بازار طلا، سکه، خودرو، مسکن و حتی بخشی از بورس واکنش نشان می‌دهند.

به همین دلیل افت دلار به محدوده ۱۶۸ تا ۱۷۱ هزار تومان توانسته بازار طلا را هم تحت فشار قرار دهد. اما نکته مهم این است که تا وقتی کسری بودجه، رشد نقدینگی، ناترازی بانکی و محدودیت‌های ارزی وجود دارد، کاهش دلار اگر پشتوانه بنیادی نداشته باشد، می‌تواند موقتی باشد.

طلا؛ بین دلار داخلی و اونس جهانی

طلای داخلی هم‌زمان از دو مسیر اثر می‌گیرد: نرخ دلار و قیمت جهانی اونس. در روزهای اخیر، هر دو عامل تا حدی به زیان طلا عمل کرده‌اند. از یک طرف دلار داخلی کاهش داشته و از طرف دیگر اونس جهانی هم تحت‌تأثیر کاهش ریسک‌های ژئوپلیتیک و انتظار بازار برای تصمیم نرخ بهره آمریکا با فشار فروش مواجه شده است.

به همین دلیل افت طلای داخلی طبیعی بود. اما نباید فراموش کرد که طلا در بلندمدت همچنان دارایی پوشش‌دهنده تورم است. بنابراین اگرچه در کوتاه‌مدت احتمال اصلاح بیشتر وجود دارد، اما فروش هیجانی طلا برای سرمایه‌گذاران بلندمدت تصمیم دقیقی نیست.

آیا الان وقت خرید طلاست؟

اگر نگاه کوتاه‌مدت و نوسانی داشته باشیم، پاسخ من این است که فعلاً خرید سنگین طلا ریسک بالایی دارد. چون بازار هنوز به متن رسمی تفاهم، واکنش دلار و مسیر اونس جهانی نیاز دارد.

اما برای سرمایه‌گذار بلندمدت، شرایط متفاوت است. کسی که طلا را برای پوشش تورم نگه می‌دارد، نباید صرفاً با یک موج خبری تصمیم به فروش کامل بگیرد. در چنین فضایی، خرید پله‌ای منطقی‌تر از ورود یک‌باره است.

به بیان ساده، الان نه زمان خرید با تمام سرمایه است و نه زمان فروش از روی ترس. بهترین تصمیم، نگه داشتن بخشی از نقدینگی و ورود مرحله‌ای در قیمت‌های اصلاحی است.

دو نقطه حساس برای بازار طلا و دلار

در کوتاه‌مدت دو عامل می‌تواند جهت بازار را مشخص‌تر کند.

نخست، انتشار متن رسمی تفاهم ایران و آمریکا است. اگر متن تفاهم شامل گشایش ارزی واقعی، رفع بخشی از محدودیت‌های بانکی یا آزادسازی منابع قابل‌توجه باشد، احتمال اصلاح بیشتر دلار و طلا وجود دارد.

دوم، تصمیم بانک مرکزی آمریکا درباره نرخ بهره است. اگر فدرال رزرو سیگنال انقباضی بدهد، اونس جهانی طلا می‌تواند دوباره تحت فشار قرار بگیرد و این موضوع روی طلای داخلی هم اثر منفی می‌گذارد.

بازارهای پیشتاز؛ طلا همچنان مهم است اما تنها گزینه نیست

در سال گذشته، صندوق‌های طلا یکی از پربازده‌ترین بازارها بودند و رشد قابل‌توجهی را تجربه کردند. اما در سال جاری بعید است همان شدت رشد تکرار شود. طلا همچنان می‌تواند در سبد سرمایه‌گذاری نقش مهمی داشته باشد، اما احتمالاً تنها بازار پیشتاز نخواهد بود.

عامل اصلی حمایت از طلا در سال جاری همچنان نرخ ارز است. اگر دلار در بلندمدت متناسب با تورم حرکت کند، طلا نیز ظرفیت رشد خواهد داشت. اما مسیر آن احتمالاً پرنوسان‌تر از سال گذشته خواهد بود.

در کنار طلا، صندوق‌های کالایی، برخی صنایع بورسی و دارایی‌هایی که از تورم و رشد نرخ ارز منتفع می‌شوند، می‌توانند مورد توجه قرار بگیرند. به‌ویژه صندوق‌های مبتنی بر کالاهایی مثل نفت، زعفران و سایر دارایی‌های کالایی، در فضای تورمی و پرریسک ظرفیت رشد دارند.

مسکن و خودرو در فاز متفاوت

بازار مسکن و خودرو احتمالاً بخش مهمی از رشدهای جهشی خود را پشت سر گذاشته‌اند. این بازارها به دلیل کاهش قدرت خرید خانوار، رکود معاملاتی و فاصله گرفتن قیمت‌ها از توان مصرف‌کننده، ممکن است در سال جاری بیشتر نقش حفظ ارزش دارایی را داشته باشند تا خلق بازدهی بالا.

در مقابل، دلار و طلا همچنان سریع‌تر از بسیاری از بازارها به اخبار سیاسی و انتظارات تورمی واکنش نشان می‌دهند. به همین دلیل، این دو بازار در کوتاه‌مدت همچنان مهم‌ترین دماسنج انتظارات اقتصادی خواهند بود.

جمع‌بندی

ریزش اخیر دلار و طلا بیش از آنکه نشانه پایان تورم باشد، حاصل کاهش ریسک سیاسی و امید به یک تفاهم اولیه است. اگر این تفاهم به رفع واقعی تحریم‌ها، افزایش عرضه ارز، آزادسازی منابع بلوکه‌شده و کاهش پایدار تنش‌ها منجر شود، دلار و طلا می‌توانند اصلاح عمیق‌تری را تجربه کنند.

اما اگر تفاهم محدود، موقت و فاقد دستاورد اقتصادی شفاف باشد، اثر آن بر بازارها کوتاه‌مدت خواهد بود و دلار و طلا بعد از تخلیه هیجان، دوباره به متغیرهای بنیادین اقتصاد ایران برمی‌گردند.

در چنین شرایطی، تصمیم حرفه‌ای این است که نه اسیر هیجان کاهش قیمت شویم و نه نسبت به ریسک‌های سیاسی بی‌تفاوت باشیم. بازار فعلی، بازار مدیریت سرمایه است؛ نه بازار تصمیم‌های عجولانه.